Niedrożność jajowodów – przyczyny, objawy i jak leczyć
Niedrożność jajowodów to jedna z częstszych, a zarazem rzadziej rozpoznawanych przyczyn kobiecej niepłodności. Szacuje się, że odpowiada za nawet 25–35% przypadków trudności z zajściem w ciążę. Problem polega na tym, że przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów – kobieta czuje się zdrowa, miesiączkuje regularnie, a mimo to do zapłodnienia nie dochodzi. Rozpoznanie niedrożności jajowodów bywa więc często punktem zwrotnym w diagnostyce niepłodności. Warto wiedzieć, co prowadzi do tego stanu, jak go wykryć i jakie są możliwości leczenia.
Czym są jajowody i jaką pełnią funkcję?
Jajowody (łac. tubae uterinae, inaczej trąbki Fallopa) to dwa cienkie przewody o długości ok. 10–12 cm, łączące jajniki z macicą. Ich rola w procesie rozrodu jest absolutnie kluczowa:
- wychwytują komórkę jajową uwolnioną podczas owulacji za pomocą strzępków jajowodowych;
- transportują komórkę jajową w kierunku macicy;
- stanowią miejsce, w którym dochodzi do zapłodnienia przez plemnik;
- zapewniają zarodkowi odpowiednie środowisko podczas wędrówki do macicy.
Jeśli jajowód jest niedrożny – częściowo lub całkowicie – komórka jajowa i plemnik nie mogą się spotkać, a zapłodnienie w naturalny sposób staje się niemożliwe. W przypadku niedrożności częściowej istnieje z kolei ryzyko zagnieżdżenia się zarodka w jajowodzie, czyli ciąży ektopowej, która zagraża życiu.
Przyczyny niedrożności jajowodów
Niedrożność jajowodów najczęściej wynika z uszkodzenia lub bliznowacenia tkanek w wyniku stanów zapalnych, endometriozy lub wcześniejszych zabiegów chirurgicznych.
Stany zapalne narządu rodnego (PID)
Zapalenie narządów miednicy mniejszej (ang. pelvic inflammatory disease, PID) to najczęstsza przyczyna niedrożności jajowodów. Infekcje bakteryjne – najczęściej wywołane przez Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae – mogą przebiegać skrycie, niemal bez objawów, a mimo to prowadzić do poważnych uszkodzeń śluzówki jajowodów i tworzenia zrostów. Szacuje się, że nawet jeden epizod nieleczonej chlamydiozy może zwiększyć ryzyko niedrożności jajowodów o kilkadziesiąt procent.
Endometrioza
W endometriozie tkanka podobna do śluzówki macicy rozrasta się poza jej jamą – m.in. na jajowodach, jajnikach i otrzewnej. Zmiany endometriotyczne powodują przewlekły stan zapalny, tworzenie zrostów i blizn, które mogą mechanicznie blokować światło jajowodów lub zaburzać ich ruchomość.
Wcześniejsze operacje w obrębie jamy brzusznej i miednicy
Każdy zabieg chirurgiczny – appendektomia (usunięcie wyrostka robaczkowego), operacja torbieli jajnika, leczenie ciąży ektopowej, cesarskie cięcie czy operacje jelit – może prowadzić do tworzenia się zrostów pooperacyjnych. Zrosty te mogą oplatać jajowody, uciskać je lub sklejać z okolicznymi strukturami.
Przebyty poród lub poronienie powikłane infekcją
Zakażenie wstępujące po porodzie lub niekompletnym poronieniu może objąć jajowody i prowadzić do ich trwałego uszkodzenia.
Wodniaki i ropniaki jajowodów
Hydrosalpinx (wodniak jajowodu) to stan, w którym jajowód wypełnia się płynem surowiczym wskutek zamknięcia jego światła. Pyosalpinx to wypełnienie jajowodu ropą. Oba stany uszkadzają śluzówkę jajowodu i są związane z wyraźnie gorszymi rokowaniami w leczeniu niepłodności, w tym w procedurach in vitro.
Wady wrodzone
Rzadko niedrożność jajowodów może mieć podłoże wrodzone – wynikać z nieprawidłowego rozwoju jajowodów w życiu płodowym.
Objawy niedrożności jajowodów
Niedrożność jajowodów jest podstępna – w wielu przypadkach nie daje żadnych objawów. Kobieta może przez lata nie wiedzieć, że ma ten problem, aż do momentu, gdy zacznie starać się o dziecko.
Gdy objawy się pojawiają, mogą obejmować:
- trudności z zajściem w ciążę – to najczęstszy i często jedyny sygnał;
- bóle w podbrzuszu – szczególnie jednostronne, przewlekłe lub nasilające się podczas miesiączki;
- bolesne miesiączki (dysmenorrhoea) – zwłaszcza jeśli przyczyną jest endometrioza;
- nieprawidłowe upławy – świadczące o toczącym się lub przebytym zakażeniu;
- ból podczas współżycia (dyspareunia);
- objawy ciąży ektopowej – przy częściowej niedrożności; silny jednostronny ból brzucha, plamienie, zawroty głowy wymagają pilnej pomocy lekarskiej.
Warto podkreślić, że brak objawów nie wyklucza niedrożności – dlatego w diagnostyce niepłodności jajowody zawsze powinny być ocenione.
Leczenie niedrożności jajowodów
Wybór metody leczenia zależy od przyczyny niedrożności, jej lokalizacji, stopnia zaawansowania oraz planów rozrodczych kobiety.
Leczenie chirurgiczne – laparoskopia operacyjna
W przypadku zrostów, wodniaków lub endometriozy laparoskopia może przywrócić drożność jajowodów. Zabiegi obejmują m.in.:
- adhesjolizę – przecinanie i usuwanie zrostów;
- salpingostomię – otwarcie zamkniętego końca jajowodu;
- salpingektomię – usunięcie nieodwracalnie uszkodzonego jajowodu (szczególnie wodniaków przed IVF – ich obecność wyraźnie obniża skuteczność zapłodnienia pozaustrojowego);
- leczenie endometriozy – usunięcie ognisk, torbieli i zrostów endometriotycznych.
Skuteczność leczenia chirurgicznego zależy od stopnia uszkodzenia jajowodów – przy niewielkich zmianach może być bardzo dobra, przy rozległych bliznach – ograniczona.
Zapłodnienie pozaustrojowe (IVF)
Gdy jajowody są nieodwracalnie uszkodzone lub gdy leczenie chirurgiczne nie przyniosło rezultatów, IVF (in vitro) jest najskuteczniejszą metodą osiągnięcia ciąży. W procedurze tej zapłodnienie odbywa się poza organizmem kobiety – w laboratorium – więc drożność jajowodów nie jest warunkiem koniecznym. Zarodek jest następnie przenoszony bezpośrednio do jamy macicy.
Leczenie przyczyn zapalnych
Jeśli niedrożność jajowodów jest wynikiem aktywnej lub nawracającej infekcji bakteryjnej, niezbędna jest antybiotykoterapia – najczęściej skojarzona, celowana na Chlamydię i Gonokokki.
Przeczytaj także:
FEMILA Masażer wibracyjny z funkcją grzania przeznaczony do masażu krocza, mięśni dna miednicy
FEMILA Masażer wibracyjny przeznaczony do masażu krocza, mięśni dna miednicy
Tampony BEPPY bez sznureczków do sauny, na basen i fitness a także do seksu podczas okresu
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
