Ból jajników – przyczyny i jak leczyć?
Ból w okolicach jajników to dolegliwość, z którą wiele kobiet spotyka się przynajmniej raz w życiu. Bywa ledwo zauważalnym dyskomfortem po jednej stronie podbrzusza, ale też silnym, ostrym bólem, który uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Problem polega na tym, że „ból jajników” jest pojęciem potocznym – w praktyce trudno odróżnić, czy dolegliwość pochodzi dokładnie z jajnika, jajowodu, macicy, jelita czy pęcherza moczowego. Wszystkie te struktury sąsiadują ze sobą w miednicy małej, a sygnały bólowe z nich często się nakładają.
Gdzie dokładnie są jajniki i dlaczego tak trudno zlokalizować ból?
Jajniki to parzyste gruczoły płciowe, umiejscowione po obu stronach macicy, w dolnej części jamy brzusznej. Prawy jajnik sąsiaduje z wyrostkiem robaczkowym i częścią jelita grubego, lewy – z esicą. Obydwa leżą blisko pęcherza moczowego, moczowodów i naczyń krwionośnych.
Ta anatomiczna bliskość sprawia, że bólu jajnikowego nie da się jednoznacznie odróżnić „na czucie” od bólu jelitowego, moczowego czy ze strony jajowodów. Dlatego właśnie diagnostyka jest niezbędna – i dlatego każdy niepokojący ból podbrzusza po stronie prawej lub lewej warto skonsultować z ginekologiem.
Fizjologiczne przyczyny bólu jajników
Nie każdy ból jajników oznacza chorobę. Część dolegliwości jest naturalnym elementem cyklu miesiączkowego.
Ból owulacyjny (Mittelschmerz)
To najczęstsza fizjologiczna przyczyna jednostronnego bólu w okolicach jajnika. Pojawia się mniej więcej w połowie cyklu – około 14. dnia przy cyklu 28-dniowym – i wynika z pęknięcia pęcherzyka Graafa oraz uwolnienia komórki jajowej. Towarzyszący temu płyn pęcherzykowy i niewielka ilość krwi mogą przez krótki czas podrażniać otrzewną, wywołując kłujący lub ciągnący ból po jednej stronie podbrzusza.
Ból owulacyjny trwa zazwyczaj od kilkudziesięciu minut do kilku godzin, rzadko dłużej niż dobę. Jest łagodny lub umiarkowany i nie wymaga leczenia – wystarczy odpoczynek i ewentualnie środek przeciwbólowy dostępny bez recepty. Charakterystyczne jest to, że co miesiąc może pojawiać się naprzemiennie po prawej lub lewej stronie, w zależności od tego, który jajnik „pracuje” w danym cyklu.
Pęknięcie torbieli funkcjonalnej
Torbiele funkcjonalne (pęcherzykowe lub torbiele ciałka żółtego) to struktury, które naturalnie powstają w jajniku w trakcie cyklu i zazwyczaj samoistnie zanikają. Gdy torbiel pęka, może pojawić się nagły, krótkotrwały ból po jednej stronie – podobny do bólu owulacyjnego, ale nieco silniejszy. W większości przypadków ustępuje samoistnie w ciągu kilku godzin. Jeśli jednak ból jest bardzo silny, nie mija lub towarzyszy mu plamienie i zawroty głowy – konieczna jest pilna konsultacja lekarska, by wykluczyć krwotok do jamy otrzewnej.
Patologiczne przyczyny bólu jajników
Torbiele jajników – różne rodzaje, różne objawy
Nie wszystkie torbiele jajników są funkcjonalne i niegroźne. Wyróżniamy kilka typów, które mogą wymagać leczenia:
- Torbiele endometrialne (endometriomy) – powstają w przebiegu endometriozy, gdy tkanka endometrialna zagnieżdża się w jajniku. Wypełnione są brązową, gęstą treścią (stąd potoczna nazwa „torbiele czekoladowe”). Powodują przewlekły ból – szczególnie przed miesiączką i podczas niej – oraz mogą niszczyć tkankę jajnika, obniżając rezerwę jajnikową i płodność.
- Torbiele dermoidalne (potworniaki dojrzałe) – zawierają tkanki wywodzące się z różnych listków zarodkowych: włosy, tłuszcz, a nawet fragmenty zębów. Mogą osiągać duże rozmiary i powodować uczucie ucisku oraz ból, a ich szypuła jest podatna na skręcenie.
- Torbiele proste i surowicze – zazwyczaj bezobjawowe, ale duże torbiele mogą dawać uczucie pełności i dyskomfortu w podbrzuszu.
Każda nowo stwierdzona torbiel jajnika wymaga kontroli ultrasonograficznej i oceny ginekologa.
Endometrioza
Endometrioza to jedna z najczęstszych ginekologicznych przyczyn przewlekłego bólu jajników i podbrzusza u kobiet w wieku rozrodczym – dotyka szacunkowo 10–15% kobiet. Ogniska endometriozy mogą znajdować się bezpośrednio na jajnikach lub w ich pobliżu, wywołując stan zapalny, zrosty i ból.
Typowy obraz endometriozy to: silne bóle miesiączkowe nasilające się z cyklu na cykl, przewlekły ból podbrzusza niezwiązany z miesiączką, bolesne współżycie (dyspareunia), bolesne oddawanie stolca lub moczu podczas miesiączki oraz trudności z zajściem w ciążę. Rozpoznanie wymaga laparoskopii – USG może sugerować obecność torbieli endometrialnych, ale nie uwidoczni drobnych ognisk.
Skręt jajnika – stan nagły
Skręt jajnika to jeden z ginekologicznych stanów nagłych, wymagający natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Dochodzi do niego, gdy jajnik (często powiększony przez torbiel lub guz) obraca się wokół swojej szypuły, uciskając naczynia krwionośne i odcinając dopływ krwi. Bez szybkiej operacji dochodzi do martwicy jajnika i jego utraty.
Objawy skrętu jajnika są charakterystyczne: nagły, bardzo silny ból po jednej stronie podbrzusza, promieniujący niekiedy do pachwiny lub uda, z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. Ból jest stały i nie ustępuje po zmianie pozycji ciała. Jeśli pojawiają się takie objawy – nie czekaj, jedź na izbę przyjęć.
Zapalenie jajników i jajowodów (salpingo-oophoritis)
Zapalenie jajników i jajowodów jest częścią szerszego obrazu zapalenia narządów miednicy mniejszej (PID). Wywołują je najczęściej bakterie – Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae lub bakterie z flory pochwy wstępujące do wyższych partii narządów rodnych. Objawia się obustronnym bólem podbrzusza, gorączką, nieprawidłowymi upławami, bólem podczas badania ginekologicznego i podczas stosunku. Wymaga pilnego leczenia antybiotykami – nieleczone może prowadzić do ropnia jajnikowo-jajowodowego, niedrożności jajowodów i niepłodności.
Wielogruczołowy zespół metaboliczno-jajnikowy (PMOS)
PMOS (niegdyś PCOS) jest najczęstszym zaburzeniem hormonalnym u kobiet w wieku rozrodczym – dotyka około 10% z nich. Charakteryzuje się obecnością licznych małych pęcherzyków w jajnikach, zaburzeniami owulacji, nieregularnym cyklem i nadmiarem androgenów. Część kobiet z PMOS skarży się na tępy, przewlekły ból lub dyskomfort po obu stronach podbrzusza, który może wynikać z powiększenia jajników.
PMOS wymaga kompleksowego leczenia – zarówno farmakologicznego, jak i modyfikacji stylu życia.
Ropień jajnikowo-jajowodowy (TOA)
To poważne powikłanie zapalenia narządów miednicy – zbiornik ropy obejmujący jajnik i jajowód. Objawia się silnym bólem po jednej lub obu stronach podbrzusza, wysoką gorączką, dreszczami i ogólnym złym samopoczuciem. Wymaga hospitalizacji i intensywnego leczenia antybiotykami, a często także interwencji chirurgicznej.
Nowotwory jajnika
Rak jajnika jest podstępny – w początkowych stadiach rzadko daje wyraźne, typowe objawy. Niespecyficzny dyskomfort lub tępy ból w podbrzuszu, uczucie wzdęcia, szybkie uczucie sytości po posiłku, częste oddawanie moczu i niewyjaśniony spadek masy ciała mogą być jedynymi sygnałami. Z tego względu każda nowo stwierdzona zmiana na jajniku wymaga diagnostyki i wykluczenia procesu złośliwego – szczególnie u kobiet po menopauzie.
Ból jajników a ciąża
Warto pamiętać, że ból w okolicach jajników u kobiety w ciąży lub podejrzewającej ciążę wymaga szczególnej uwagi. Ciąża ektopowa – zagnieżdżona w jajowodzie, niekiedy w samym jajniku – daje jednostronny ból nasilający się z czasem, któremu towarzyszy plamienie i pozytywny test ciążowy. Pęknięcie jajowodu jest stanem zagrożenia życia. Każda kobieta z bólem podbrzusza i pozytywnym testem ciążowym powinna natychmiast zgłosić się do lekarza.
Co zrobić przy bólu jajników? Postępowanie krok po kroku
Przy łagodnym, epizodycznym bólu (np. owulacyjnym):
- odpoczynek i ciepły okład na podbrzusze;
- leki przeciwbólowe dostępne bez recepty;
- obserwacja – jeśli ból mija w ciągu kilku godzin, zazwyczaj nie ma powodów do niepokoju.
Przy bólu nawracającym lub przewlekłym:
- wizyta u ginekologa – badanie ginekologiczne i USG przezpochwowe;
- ewentualne badania laboratoryjne (morfologia, CRP, markery nowotworowe CA-125);
- dalsza diagnostyka w zależności od wyników.
Przy bólu ostrym lub alarmującym:
- natychmiastowa wizyta na izbie przyjęć lub wezwanie pogotowia.
Przeczytaj także:
FEMILA Masażer wibracyjny z funkcją grzania przeznaczony do masażu krocza, mięśni dna miednicy
FEMILA Masażer wibracyjny przeznaczony do masażu krocza, mięśni dna miednicy
Tampony BEPPY bez sznureczków do sauny, na basen i fitness a także do seksu podczas okresu
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
